www.irank.ir

در حالی که دولت ها نمی توانند در ماه ادعای مالکیت ارضی کنند، اما ورود اشخاص حقیقی و حقوقی به این ماجرای چالش برانگیز شاید آنقدرها هم دور از دسترس نباشد. درست از زمانی که ماه دست یافتنی شد، حرف و حدیث ها پیرامون سرنوشت حاکمیت و مالکیت بر آن نقل زبان مردم شده است. این که آیا فضانوردان می توانند ادعای فرمانروایی یا مثلا تصاحب خاک آنجا را بکنند یا آیا شرکت ها اجازه دارند منابع طبیعی ماه را استخراج کنند، افراد مجازند بخشی از سطح ماه را تصاحب کنند و سوالات و ابهامات بسیاری از این دست، از همان روزهای نخست تحقق سفر به ماه میان خاص و عام رواج یافت.

نخستین مقاله درباره این موضوع توسط یک محقق حقوق به نام کوپر سال ۱۳۳۰ خورشیدی تحت عنوان «پرواز در ارتفاع بالا و حاکمیت ملی» نگاشته شد. به دنبال این مقاله بحث های نظری گوناگونی مطرح شدند که در یک مورد اتفاق نظر داشتند. این که در مورد ماه باید به شیوه متفاوتی نسبت به زمین که املاک و دارایی هایش ریشه در خاک دارد، رفتار شود. ولی عده ای نیز مدعی بودند قوانین مالکیت در فضا نباید با قوانین زمینی فرقی داشته باشد.

با توجه به رقابت شدید ۲ قطب غرب و شرق در دسترسی به فضا و حوزه های مربوط به آن، نگرانی واقعی مساله حاکمیت ملی بود. در حالی که هر دو کشور ایالات متحده و شوروی سابق می خواستند اول به ماه برسند، ولی در واقع هر کدام بیشتر نگران آن بودند که در صورت دوم شدن چه اتفاقی خواهد افتاد. بیم و امیدهای این دو کشور پیشتاز در عرصه دانش فضایی از آینده چنین رقابتی که حتی وقوع جنگ جهانی سومی را نیز محتمل می ساخت، منجر به اعلام معاهده فضای خارج از جو سال ۱۹۶۷(۱۳۴۶) شد که سرانجام به تصویب ۶۲ کشور رسید. ایران نیز جزو نخستین کشورهای امضاکننده این پیمان به شمار می رود. طبق ماده دوم این معاهده، «فضای خارج شامل ماه و سایر اجرام و صور فلکی از راه ادعای حاکمیتی، از راه بهره برداری یا تصرف و اشغال یا به هر وسیله دیگری تحت تملک ملی در نمی آید.»

به این ترتیب با نفی حاکمیت ملی از فضا، مساله استحکامات و تاسیسات نظامی نیز منتفی شد. اما مساله قوانین مالکیت خصوصی ـ شخصی و شرکتی ـ موضوعی بود که تا امروز محل بحث و مناقشات حقوقی فراوانی واقع شده است. برخی معتقدند قوانین مالکیتی صرفا تحت قلمرو یک کشور موجودیت دارد، ولی بیشتر حقوقدانان قوانین مالکیت خصوصی و حاکمیتی را قابل تفکیک می دانند. با این اوصاف، در مورد خاص قمر زمین برخی کشورها معتقد بودند معاهده فضای خارج از جو توافق جدیدی می طلبد که نهایتا منجر به معاهده ماه در سال ۱۹۷۹ (۱۳۵۸) شد. این معاهده قوانین مالکیت خصوصی در ماه را تلویحا قدغن می کند. همچنین مقرر می کند هر گونه توسعه، استخراج و مدیریت منابع باید تحت نظارت مرجعی بین المللی قرار گیرد تا در صورت موجودیت، سهمی از این منافع متوجه کشورهای در حال توسعه شود.

در این میان بخش خصوصی و شرکت ها را باید بخش بالقوه و خبرساز ماجرای مالکیت ماه محسوب کرد، چرا که حکم کشور را ندارند و مشمول مفاد معاهده فضای خارج نمی شوند. فعالان پیشگام اسکان فضایی معتقدند یک شرکت خصوصی باید خطی فضایی مشابه خطوط هوایی را بین زمین و ماه با هدف پشتیبانی سفر مهاجران مدرن فراهم کند. تأسیس و برپایی دنیاهای جدید با هدف دستیابی به منافع بکر و بیشتر از سوی شرکت ها سابقه تاریخی دارد. کمپانی لندن یک شرکت سهامی بازرگانی بود که سال ۱۶۰۷ مهاجرنشین جیمز تاون را در قاره آمریکا برپا کرد و حمل و نقل مهاجران پیشگام را در ازای ۷ سال کار در آمریکا برای کشت و کار توتون و سایر محصولات به نفع شرکت تأمین می کرد.

موضوع مالکیت ارضی و چشمداشت منافع مبتنی بر آن، به عنوان یک انگیزه و مشوق ضروری برای سرمایه گذاری در زیستگاه های فضایی محسوب می شود و از همین رو برخی فعالان پیشرو این حوزه سرگرم لابی کردن جهت گذراندن قوانینی هستند که برای دولت متبوع شان افتخار ایفای تعهدات و دعاوی آینده ماه را همراه بیاورد. با این اوصاف هر کسی می تواند همین حالا نیز به خریداری یک قباله محضری تکه ای از ماه اقدام بکند. جریان از این قرار است که موسسه ثبت اسناد و املاک ماه که آژانس مستغلاتی ماه روی زمین محسوب می شود چنین قباله هایی را به قیمت هکتاری حدود ۴۰ دلار به فروش می رساند. البته تا پیش از ورود بخش های حاکمیتی بین المللی مربوط به ماه که اعمال حقوق مالکیت خصوصی بر قمر زمین را به رسمیت بشناسند، چنین ادعاهایی بیشتر در حکم خیالبافی و توهمات کاغذی خواهند بود.



مترجم: مهریار میرنیا

لطفا نظر خود را در مورد این مقاله در همین بخش مطرح نمایید و یا شما می توانید نظرات خود را در بخشی با نام خود مطرح نمایید(برای این کار پس از وارد نمودن نام کاربری و رمز عبور خود در بالای سایت در همین بخش بر روی "موضوع جدید" کلیک کرده و انجمن خود را تشکیل دهید.)



============================
[3806] کلید واژه های این نوشتار:
قوانین مالکیت||مالکیت خصوصی||
منبع ثانویه :ایران-ک www.irank.ir